Edirne Sinan Ağa Çeşmesi
Nilüfer Gökçe - Neriman Köylüoğlu1
Edirne’de bulunan Osmanlı çeşmelerinin bir kısmı, eşkenar dörtgen piramit biçiminde kesme büyük taşlarla örtülü olarak yapılmıştır.
Sinan Ağa Çeşmesi, Yeni İmaret Semti’nde, Sultan II. Bayezid Külliyesi Camii’nin dış avlu giriş kapısının solunda yer almaktadır. Edirne bostancıbaşılarından Koca Sinan Paşa tarafından yaptırılmış olup, mimarı bilinmemektedir. Yapısal özelliklerini koruyarak günümüze kadar ulaşmıştır.
Planı
Sinan Ağa Çeşmesi, dörtgen plan esasına göre yapılmış üç yüzlü bir meydan çeşmesidir. Camiye bakan yüzü sağırdır. Düzgün yontulmuş kefeli kaplamalı2 olup, üzeri piramit biçiminde bir çatı ile örtülüdür. Tepesinde palmet3 biçiminde mermer bir alem4 bulunmaktadır.
Çeşmenin köşelerine ince sütunlar yerleştirilmiş; bunların ardından enli bir şerit, ön yüzde yer alan talik hatlı5 kitabenin iki yanından aşağıya doğru inmektedir. Bunun altında sivri kemerli bir niş6 bulunur. Çeşmenin ayna taşı sadedir.
Yol seviyesinin zamanla yükselmesi nedeniyle çeşmenin yalakları zeminin altında kalmıştır. Sacağa geçmeden önce, aşağıya doğru uzanan kıvrık dallarla birbirine bağlanmış lale ve palmet frizi yapıya hareket kazandırmaktadır. Diğer iki cephede de sivri kemerli niş ve içlerinde sade ayna taşlı muslukları vardır.
Bu çeşmenin suyu, Edirne Sarayı’na su sağlayan Sarayakpınar kaynağından gelmektedir.
Mülkiyeti Edirne Vakıflar Bölge Müdürlüğü’ne ait olan bu çeşme, bugün (2026) kullanılmamaktadır. Ancak yapısal özelliklerini büyük ölçüde koruyarak günümüze ulaşmıştır.
Kaynaklar
- Gökçe N.; Dr. Rıfat Osman Beyin Kalemi ve Prof. Dr. A. Süheyl Ünver’in Çizgisi ile Tarihte Edirne Suları “Waters Of Edirne In History With Mr. Rıfat Osman’s Pen And Prof. Dr. A. Suheyl Unver’s Drawing”, Türkiye Klinikleri, Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi, 2004, 12(1), 62–70.
- Köylüoğlu N.; Edirne’de Osmanlıdan Günümüze Su Yapıları, İstanbul, 2001
- Edirne’de Çeşmeler ve Su Çalışmaları, Yöre Dergisi, 2002
- Tuğrul H. M., Kazancıgil R.; Edirne’de Osmanlı Döneminden 2000 Yılına Kalan Mimari Eserler Albümü, İstanbul, 2000
- https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/gezilecekyer/sinan-aga-cesmesi
Notlar
- Müzeci ve Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Anabilim Dalı emekli öğretim görevlisi.↩
- Kefeli Kaplama: Osmanlı su yapılarında veya anıtsal yapıların cephelerinde görülen, estetik ve koruyucu amaçlı kullanılan bir taş kaplama tekniğidir.↩
- Palmet: Osmanlı süsleme sanatında palmiye yaprağının yelpaze biçiminde, simetrik ve stilize edilmiş hâlidir. Mimari taş süslemelerinde kenar suyu, tepelik ve merkez motif olarak sıkça kullanılmıştır.↩
- Alem: Osmanlı çeşme süsleme sanatında, çeşmenin üst örtüsünü (kubbe veya külah) tamamlayan estetik ve sembolik tepe süsüdür.↩
- Talik hat: İslam sanatında kullanılan bir yazı türüdür.↩
- Niş: Duvar içine gömülü, dekoratif veya işlevsel amaçlı küçük girinti.↩
