Edirne Kalesi’nden Günümüze Ulaşan Makedon Kulesi
Makedon Kulesi, halk arasındaki adıyla Saat Kulesi ya da İtfaiye Kulesi, Edirne Kalesi’nin günümüze ulaşan en büyük burcudur. Çavuşbey Mahallesi Mumcular Sokak’ta yer alan kule, Üç Şerefeli Camii’nin yakınındadır. Bitişiğinde bulunan ve Tekfur Sarayı’na ait olduğu bilinen köşk zamanla yıkılmıştır.
Osmanlı yönetimi döneminde kule bir süre cephanelik, bir süre de askerî idadi (askerî lise) olarak kullanılmıştır. H.1301 / M.1883 yılında İslâm cemaatine verilmiş, bu tarihte “Fevâ’id” adıyla anılmıştır (1).
Bir süre âtıl kaldıktan sonra, Hacı İzzet Paşa’nın ikinci Edirne Valiliği döneminde kulenin üzerine, 1887 yılında ahşaptan yapılmış, pencereli, sekiz köşeli ve dört katlı bir kaide üzerine memleket saati yerleştirilmiştir. Burcun tepesi dâhil olmak üzere katların her biri demir parmaklıklarla çevrilmiş; bu tarihten sonra kule saat ve yangın kulesi olarak kullanılmaya başlanmıştır.
1888 yılında kulenin yakınında çıkan bir yangında, saat ve yangın gözetleme işlevi gören ahşap kule tamamen yanmıştır. Bunun üzerine 1891 yılında, belediye kalfası Edirneli Avadis Benliyan Efendi’nin projesine göre üç katlı kâgir bir kule inşa edilmiştir. En üstteki dört köşe köşkün cephelerine saatler yerleştirilmiş; aynı zamanda yangın kulesi olarak da düşünüldüğünden, ikinci ve üçüncü katlara kahve ocağı ve yangın gözetleyicileri için bölümler yapılmıştır (1–4).
İlk kulenin yapım gideri olan 400 lira ile ikinci kâgir kulenin 1500 lirayı bulan inşaat masrafı belediye bütçesinden karşılanmış, kule Ocak 1892’de hizmete açılmıştır.
Mütareke yıllarında Edirne’ye gelen İtalyan askerî birlikleri kulede konaklamış; bu sırada büyük saat parçaları askerler tarafından sökülerek götürülmüştür.
1926 yılında Saatçi Mustafa Şemsi Efendi, İstanbul’da yeni bir saat yaptırarak kuleye takmış; saatin kurulumu ve bakımı Belediye Saatçisi Fikri Şener tarafından yapılmıştır.
1953 yılında Edirne’de meydana gelen büyük depremde kulenin duvarları çatlamıştır. Deprem sonrası onarım yapılmaması ve yıkılma tehlikesi gerekçesiyle, dönemin belediye başkanı tarafından kulenin yıkılmasına karar verilmiş; saat sökülüp kapı ve pencereler çıkarıldıktan sonra, 6 Aralık 1953’te çatlaklara yerleştirilen dinamitler patlatılmıştır. Kule, 8 Aralık 1953 ve 25 Mart 1954 tarihlerinde iki aşamada tamamen yıkılmıştır. Bu yıkım Edirne halkını derinden üzmüştür (3).
1965 yılında kulenin onarılacağı yönünde yazışmalar yapılmışsa da herhangi bir uygulama gerçekleşmemiştir.
1979 yılında kuleyi inceleyen Semavi Eyice, iç duvar kalınlıkları içine oyulmuş nişleriyle kulenin son derece heybetli bir yapıya sahip olduğunu belirtmiştir (2).
Uzun yıllar âtıl durumda kalan kule, 1990’lı yıllarda bir restorasyon geçirmiştir. 2002–2003 yıllarında Edirne Müzesi Müdürlüğü tarafından Makedon Kulesi ve çevresinde yürütülen kurtarma kazıları sonucunda kale surlarının bir bölümü ortaya çıkarılmıştır (5).
31 Mayıs 2017 tarihli Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kararıyla tescil altına alınan kulede, 2021 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Edirne Eski Saat Kulesi Restorasyonu Projesi” kapsamında başlatılan çalışmalar 2025 yılı itibarıyla devam etmektedir. Restorasyon tamamlandığında kule, Galata Kulesi örneğinde olduğu gibi, içten asansörlü bir müze olarak ziyarete açılacaktır (7).
Kaynaklar
- Ahmed Badi Efendi, Riyaz-ı Belde-i Edirne, Cilt 1, Çev. Ratip Kazancıgil, İstanbul, 2000
- Eyice S., “Edirne Saat Kulesi ve Üzerindeki Bizans Kitabesi”, Güneydoğu Araştırmaları Dergisi, 1980, Sayı: 8–9
- Kazancıgil R., “Memleket Saati”, Yöre Dergisi, Edirne Valisi Hacı İzzet Paşa Özel Sayısı, 2006, Sayı: 70–71
- Hafız Rakım Ertür, “Saat Kulesi – Kral Kulesi ve Edirne’nin Dokuz Kapısı”, Yöre, 2006, Sayı: 74
- Tuğrul H. M., Kazancıgil R., Edirne’de Osmanlı Döneminden 2000 Yılına Kalan Mimari Eserler Albümü, İstanbul, 2000
- https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne (Erişim: 10.12.2025)
- https://www.aa.com.tr/tr/kultur/makedon-kulesindeki-restorasyon-calismalari-2025te-tamamlanacak/3153124 (Erişim: 10.12.2025)
